Bore-out?

Zegt u nou eerlijk; verveelt u zich wel eens op het werk? Of kunt u uw werk eigenlijk sneller afmaken dan u in werkelijkheid doet?
 

Grote kans dat u dan last heeft van “bore-out”, althans volgens Philippe Rothlin en Peter Werder. Deze twee  Zwitserse organisatieadviseurs schreven in 2007 een Duits boekje “Diagnose Bore-out”dat onlangs in het Nederlands is verschenen onder de titel “Bore-out: Als verveling je werk wordt” (Uitgeverij Spectrum). Hun stelling luidt dat het moderne kantoorleven niet zozeer wordt geplaagd door burnout ten gevolge van te hard werken, maar door bore-out ten gevolge van het te weinig om handen hebben. Bore-out als de nieuwe kantoorziekte dus.  

Kenmerken
Volgens de auteurs wordt bore-out door drie dingen gekenmerkt: een gevoel van verveling, te weinig uitdaging in het werk en gebrek aan interesse in het werk. Waar deze drie elementen precies vandaan komen en waarom het er geen twee of vier zijn wordt helaas niet duidelijk. Zoals een dergelijk populair psychologisch werkje betaamt, staat er meteen aan het begin een kort testje in afgedrukt bestaande uit tien ja/nee vragen. Scoort u vier maal “ja”, dan lijdt u aan bore-out, of bent u daartoe op weg. Overigens zijn de twee vragen waarmee dit stukje begon aan deze bore-out test ontleend. Nu is het natuurlijk geen serieuze test, daar is immers uitvoerig wetenschappelijk onderzoek voor nodig en dat is er niet. De test dient eerder als een opwarmertje om duidelijk te maken waar het boekje over gaat.

Door een wetenschappelijke bril bekeken blijft er van het boekje trouwens niet erg veel over. Zo wordt er met allerlei begrippen gegoocheld en blijkt bore-out opeens hetzelfde als ontevredenheid te zijn. Maar er zijn natuurlijk talloze redenen waarom je ontevreden met je baan kunt zijn, verveling is er slechts één van. Ook worden er allerhande beweringen gedaan zonder dat deze door onderzoek worden gestaafd. Bijvoorbeeld dat er meer mensen lijden aan bore-out dan aan burnout, naar schatting 15%. “Says who?”, denk ik dan. 

Waarom?
Maar veel interessanter dan de vraag naar de wetenschappelijke legitimiteit van bore-out is de vraag waarom een dergelijk begrip aanslaat, en wel op dit moment. Er zijn  artikelen over verschenen in serieuze buitenlandse kranten zoals de Engelse Times en de Duitse Frankfurter Rundschau, en ook in onze eigen Nederlandse Telegraaf. Kennelijk zit er iets in de lucht, want kranten hebben daar een fijne neus voor. En, eerlijk is eerlijk, de talloze gevalsbeschrijvingen en praktijkvoorbeelden uit het boekje van Rothlin en Werder zijn heel herkenbaar.

Natuurlijk blijft het gissen waarom bore-out plotseling overal lijkt op te duiken. Misschien komt het omdat de goegemeente zo langzamerhand is uitgekeken op burnout en “druk, druk, druk” en weer eens toe is aan iets anders. Misschien komt het omdat het opleidingspeil de afgelopen jaren sterk gestegen is, waardoor veel werknemers onder hun kunnen werken. Misschien komt het omdat er veel banen met weinig uitdaging zijn bijgekomen, denk daarbij aan de almaar uitdijende beveiligingssector. Misschien komt het door de steeds hogere eisen die er aan het werk worden gesteld, waardoor dit al snel verveelt. Hoogstwaarschijnlijk heeft de plotselinge populariteit van bore-out met al deze factoren wel iets te maken.

Onderzoek
Dat bore-out daadwerkelijk veel voorkomt bleek uit een onderzoek dat c4ob vorig jaar bij een grote logistieke organisatie uitvoerde. Daaruit kwam naar voren dat maar liefst éénderde van het personeel zich vaak of zeer vaak verveelde. Dat was een eye-opener voor het management dat tot dusver vooral oog had voor stress door overbelasting en burnout.  Voor de wetenschap betekent dit alles dat er een nieuw veld braak ligt. Zoekt men in de wetenschappelijke literatuur naar verveling dan vindt men slechts een enkel, vaak zeer gedateerd onderzoek. En naar bore-out als zodanig is al helemaal geen onderzoek gedaan. Persoonlijk geloof ik trouwens niet zo erg in het bore-out concept. Het lijkt me te veel hap-snap, alhoewel – of misschien wel juist daarom – het boekje leest als een trein. Eén van de auteurs is niet voor niets van huis uit marketeer…...

Verveling
Ik zie meer in het begrip verveling in de zin van een negatieve psychologische toestand als gevolg van een gebrek aan activatie op het werk. Deze uit zich op verschillende terreinen: gevoelsmatig (bijv. rusteloosheid), cognitief (bijv. de tijd kruipt voorbij), gedragsmatig (bijv. andere dingen doen op het werk) en motivationeel (bijv. ervaren doelloosheid). Gebaseerd op deze  omschrijving van verveling hebben we aan de Universiteit Utrecht een vragenlijst opgesteld om verveling te meten. De eerste resultaten daarvan zijn bemoedigend. Zo zeer zelfs dat de vragenlijst onderdeel van het instrumentarium van c4ob is geworden.

Het zal nog wel even duren voor we een heel boek over verveling kunnen schrijven.  Dat zal ongetwijfeld een interessant boek worden dat inzichten uit wetenschappelijk onderzoek koppelt aan praktijkervaringen over hoe om te gaan met verveling op het werk. Of we daarmee het succes van “bore-out” kunnen evenaren blijft vooralsnog een open vraag.

Wilmar Schaufeli