Door prof. dr. Wilmar Schaufeli - 14-07-2009 13:47 - Topic: HR Advies
Waarom hebben we bevlogen werknemers nodig?
Misschien klinkt de term "bevlogenheid" u wat verheven in de oren. Waar het om gaat zijn vitale medewerkers die met passie hun werk verrichten. Dus geen van 9 tot 5 mentaliteit, maar er met hart en ziel voor gaan, proberen het beste uit jezelf te halen en samen met collega's kwaliteit leveren. Bevlogen werknemers hebben niet alleen veel energie en zijn erg toegewijd, ze gaan ook helemaal in hun werk op. Ze zijn competent, innovatief en hebben vertrouwen in hun eigen kunnen. Bevlogen medewerkers wachten niet af maar nemen het heft in eigen handen en weten hun collega's mee te krijgen. Het klinkt bijna te mooi om waar te zijn, maar toch bestaan deze mensen. Zo bleek tenminste uit een aantal interviews die we enkele jaren geleden hebben afgenomen.
Waarom hebben we juist nu bevlogen werknemers nodig? Het antwoord op deze vraag is even kort als simpel: omdat ons werk is veranderd. Het komt er in feite op neer dat er steeds meer gevraagd wordt van werknemers. Een steeds groter gedeelte van hun "wezen" is betrokken bij de uitvoering van het werk. Was het vroeger zo dat "de werkende mensch" zijn spierkracht ter beschikking stelde en het denken aan de baas overliet, nu moeten er grote hoeveelheden informatie worden verwerkt en dat gaat nu eenmaal niet zonder er bij na te denken. Zo werken ook bouwvakkers en boeren niet langer op de automatische piloot maar met elektronische apparatuur om cement te mengen en koeien te voeren. Anderen hebben in hun werk vooral met mensen te maken: in Nederland werkt ruim 70% in de dienstverlening. Dat betekent dat je je in moet leven in de klant, vriendelijk moet zijn en je irritaties moet onderdrukken. Oh ja, je moet natuurlijk ook niet over je heen laten lopen: dus enige mate van assertiviteit is ook aan te bevelen. Kortom, in plaats van met hun handen (lichamelijke arbeid), werken de meeste mensen tegenwoordig met hun hoofd (cognitieve arbeid) of met hun hart (emotionele arbeid). En dat gaat nu eenmaal een stuk beter als je bevlogen bent.
Veranderingen in de werkomgeving
Naast de inhoud van het werk zelf, is ook de werkomgeving sterk veranderd, met name in sociaal opzicht. Zo is teamwork alom tegenwoordig. Er zijn nauwelijks nog mensen te vinden die hun werk in splendid isolation doen, een enkele kunstenaar daargelaten. Dat betekent dus dat mensen steeds meer afhankelijk zijn van anderen op het werk. Daar komt nog eens bij dat die anderen steeds meer "anders" worden. De diversiteit op de werkvloer neemt toe getuige het groeiend aantal vrouwen, arbeidsgehandicapten, ouderen, chronisch zieken, allochtonen, deeltijders, tele-werkers, flexwerkers en vrijwilligers. Een bevlogen medewerker heeft de sociale vaardigheden in huis om hiermee om te gaan.
Werd het werk vroeger gekenmerkt door stabiliteit, vandaag de dag is "niets zo stabiel als verandering". Stilstand is achteruitgang in onze sterk competitieve maatschappij. Organisaties moeten voordurend innoveren om hun hoofd boven water te houden. Voor werknemers betekent dit dat een creatieve inbreng van hen wordt geëist. Het simpelweg uitvoeren van een opdracht voldoet niet langer. In plaats daarvan moet er continu worden gewerkt aan nieuwe producten en diensten en aan kwaliteitsverbetering. En inderdaad, bevlogen werknemers zijn creatiever en innovatiever dan hun minder bevlogen collega's.
Het feit dat bedrijven in hoog tempo veranderen, betekent dat er de nodige onzekerheid wordt opgeroepen. Hoe ziet mijn werk er in de toekomst uit? Heb ik mijn baan over een jaar nog wel of sta ik op straat? Wat moet ik kunnen en kennen om attractief op de arbeidsmarkt te blijven? Het kunnen omgaan het deze vragen vereist dat men stevig in zijn schoenen staat, flexibel is en over het nodige zelfvertrouwen beschikt. Maar dat niet alleen, ook vergt het dat men tijdig initiatief neemt en pro-actief aan de weg timmert om bij te blijven. Bijvoorbeeld door cursussen te volgen of actief te netwerken. Ook daarin zijn bevlogen werknemers goed.
Een laatste belangrijke verschuiving in het werk is die van externe supervisie en controle naar zelfcontrole. Het zijn niet langer meer de prikklok en de baas die respectievelijk de werktijd en de werkinhoud dicteren, maar het is de werknemer zelf die daarover beslist. Uit periodieke enquêtes die door TNO worden gehouden blijkt dat de autonomie van de Nederlandse werknemer de afgelopen twintig jaar gestaag is gegroeid. Op zich is dit een positief gegeven omdat we weten dat autonomie samenhangt met gezondheid en welbevinden. Er is echter ook een "maar" aan deze ontwikkeling. Namelijk, je moet wel met die autonomie om kunnen gaan. Dat wil zeggen werknemers dienen over voldoende zelfmanagement vaardigheden te beschikken. Veel mensen moeten tegenwoordig hun eigen baan vormgeven omdat een gedetailleerde taakomschrijving ontbreekt: de "targets" zijn voorgeschreven, hoe die bereikt moeten worden zoekt de werknemer zelf maar uit. Wederom - het verhaal begint eentonig te worden - zijn bevlogen werknemers goed in staat om zichzelf te managen.
Grenzen van bevlogenheid
Nu zult u zich waarschijnlijk afvragen of het alleen maar rozengeur en maneschijn is met die bevlogen types. Natuurlijk niet. Er liggen wel degelijk gevaren op de loer. Zeker wanneer werknemers van nature moeite hebben om grenzen te stellen en wanneer de in een competitieve werkomgeving terecht komen is de kans op werkverslaving groot. Men komt dan letterlijk niet meer los van het werk. En hoe leuk werken ook kan zijn, dat is niet gezond.
