Door prof. dr. Wilmar Schaufeli - 07-09-2009 13:23 - Topic: HR Management
Het bloed kruipt waar het niet gaan kan. Deze zomer was ik op vakantie in Suriname. Maar in zo'n interessant ver land drie weken lang gewoon als toerist rondlopen en alleen een beetje zwemmen, boekjes lezen, sightseeing en chillen is onmogelijk. Althans voor mij. Dus voor ik het wist zat ik op de universiteit en had beloofd om bij een organisatieadviesbureau een lezing te geven over bevlogenheid. Omdat het tenslotte vakantie was, had ik me wel voorgenomen om de lezing niet speciaal voor te bereiden maar om in plaats daarvan voor de vuist weg te oreren...
De universiteit
Suriname beschikt over slechts één universiteit. Deze is genoemd naar Anton de Kom, een soort Surinaamse Multatuli. Evenals Multatuli heeft hij (in de jaren dertig van de vorige eeuw) een boek geschreven, waarin hij Nederland als kolonisator aanklaagt. Daardoor en door zijn politieke en vakbondsactiviteiten wordt hij gezien als de grondlegger van het Surinaamse patriottisme. Dat Suriname slechts één universiteit heeft is niet verwonderlijk wanneer men bedenkt dat het land minder dan 500.000 inwoners telt, waarvan ruwweg de helft in de hoofdstad Paramaribo woont. Bijna evenveel Surinamers wonen in het buitenland, de meesten daarvan (ongeveer 350.000) in Nederland.
Toen ik bij een collega op de universiteit binnenstapte lag daar het leerboek "De psychologie van Arbeid en Gezondheid" van Arnold Bakker en mijzelf pontificaal op zijn bureau. Het bleek dat dit verplichte lesstof was voor de gelijknamige cursus die voor studenten agogiek, economie en bedrijfskunde wordt gegeven. Er is (nog) geen psychologieopleiding aan de Anton de Kom Universiteit. Het feit dat een dergelijke cursus wordt gegeven en bovendien populair is bij studenten geeft aan dat het onderwerp in Suriname leeft. Men is er bezig met het verbeteren van arbeidsomstandigheden en welzijn- en gezondheid van werknemers. Zowel bij de overheid als in de private sector.
Lage bevlogenheid; slechte dienstverlening en geringe klantvriendelijkheid
Mijn lezing bij het organisatieadviesbureau Bendt Training en Consultancy, ging dus over bevlogenheid. Van tevoren vroeg ik me af, of dit concept überhaupt relevant zou zijn in de Surinaamse context. Immers, misschien is "bevlogenheid" in een land als Suriname met een hoge werkloosheid en lage lonen wel een soort luxe. Eerst moet er brood op de plank! Echter, dit bleek niet het geval, althans volgens de aanwezige consultants. Ook in Suriname wordt erkend dat energieke en toegewijde medewerkers van groot belang zijn voor organisaties. En de aanwezigen konden ook makkelijk voorbeelden van dergelijke bevlogen medewerkers noemen. Anderzijds werd door de aanwezigen gesteld, dat het er in Suriname met de bevlogenheid van werknemers niet best voorstaat. Dat wordt vooral zichtbaar in de vorm van slechte dienstverlening en geringe klantvriendelijkheid, met name bij de overheid.
Verpolitiekt overheidsapparaat
In de ruim twee uur durende discussie die op de lezing volgde (in Suriname praat men veel en graag), bleek dat er hele specifieke problemen spelen die bevlogenheid in de weg staan. In de eerste plaats is vooral het overheidsapparaat sterk verpolitiekt. Er zijn heel erg veel banen bij de overheid (volgens velen veel te veel), omdat deze als een soort banenmachine voor de politiek fungeert. Partijgenoten worden op bepaalde, interessante posities geparachuteerd en partijlidmaatschap is belangrijker dan deskundigheid als het om bevorderingen gaat. Dat heeft niet alleen in een buitensporig groot en inefficiënt overheidsapparaat geresulteerd, maar ook in veel frustratie bij goedwillende overheidsdienaren. En in spanningen en conflicten, uiteraard.
Corruptie
Een tweede groot probleem vormt de corruptie in bijna alle lagen van de maatschappij. Iedereen kan uit eigen persoonlijke ervaring tal van voorbeelden geven. Soms heel erg schrijnende. Corruptie ondermijnt de morele en sociale orde in organisaties en verstoort de onderlinge verhoudingen tussen mensen op de werkvloer. Zowel de verpolitiekte verhoudingen als de corruptie staan Suriname bevlogenheid in de weg, zo stelden de aanwezigen bij de lezing. Zonder te willen betogen dat Nederland op deze beide punten brandschoon is, zijn de verschillen met het voormalige moederland wel erg groot. Daar waar in Nederland het gebrek aan energiebronnen in het werk zelf zoals variatie, autonomie, en leer- en ontwikkelingsmogelijkheden, bevlogenheid in de weg staan zijn het in Suriname met name maatschappelijke factoren zoals de greep van de politiek en corruptie.
Het diepere inzicht....
Aldus heb ik het nuttige met het aangename weten te verenigen en ben niet alleen een aantal hele plezierige toeristische ervaringen rijker (Suriname is zeker als vakantieland aan te bevelen), maar heb ook een wat dieper inzicht in de Surinaamse maatschappij gekregen. Op de valreep viel mij nog een interessante ervaring ten deel, die illustreert dat er nog een wereld te winnen is als het gaat om het bevorderen van bevlogenheid in Suriname. Wat was het geval?
Mijn vrouw en ik waren zeven minuten te laat met inchecken en dat in een land waar iedereen altijd en overal te laat is. Dat wil zeggen we waren twee uur minus zeven minuten van tevoren op het vliegveld waar een KLM-vliegtuig eenzaam en alleen op de startbaan in de blakende zon stond. Onze bagage kon niet meer ingecheckt worden en de uitgebluste baliemedewerker weigerde verder alle uitleg en was op geen enkele manier bereid om mee te helpen aan een oplossing. We waren te laat en onze koffers konden niet mee, ook niet met een volgende vlucht. Dit was ons probleem en we moesten het verder zelf maar uitzoeken. Niets kon de betrokkene vermurwen en het ging me te ver om met wat geld te schuiven. Misschien was dat achteraf toch beter geweest, dan zou ik nu (ruim een week na dato) mijn koffers tenminste hebben.. .
Wilmar Schaufeli
