Door Henk Ritmeester - 28-11-2009 09:31 - Topic: HR Management
Afgelopen woensdag mocht ik kennis nemen van een rapportage over de toekomst van de flexbranche, opgesteld door ABN Amro en gepresenteerd tijdens een seminar door Han Mesters. (sector banker zakelijke dienstverlening). Doelstelling was om te laten zien dat zij als bank de branche waar zij stevig zaken mee doen ook goed begrijpen. Wel, ik ben bepaald geen fan van banken en zou liever hebben dat zij in hun bereidheid leningen te verstrekken zouden laten zien hun klanten te begrijpen. Maar, enkel beoordeeld op de doelstelling van hun rapportage, verdient Han Mesters alle lof voor de wijze waarop hij en zijn collega’s op het vlak van branchekennis een mooi staaltje werk laten zien.
Eén van de interessante onderdelen uit het rapport is een schets van 4 mogelijke scenario’s. Gebaseerd op een mogelijk verloop van de recessie enerzijds en op basis van de ontwikkeling van arbeidsglobalisering (mate waarin Nederlanders de wereld intrekken en andere nationaliteiten de Nederlandse markt weten te vinden) anderzijds. Onderstaand de samenvatting van deze scenario’s.
Volledige pdf van rapportage ‘Human Capital in de 21e eeuw’ downloaden of lezen.
Wereldbeeld 1 - Economische groei trekt aan maar er is weinig globalisering.
Het rapport presenteert dit beeld onder de noemer ‘Het individu aan zet’. De toekomst ziet er in dit beeld qua economie zonnig uit. Die groeit namelijk en dat heeft een positief effect op de werkgelegenheid. De bereidheid echter van andere nationaliteiten om naar Nederland te komen valt tegen en daarmee neemt de krapte in de markt rap toe. In dit scenario is de verwachting dat er alles aan gedaan wordt om de arbeidsdeelname van de wél beschikbare mensen zo veel mogelijk te bevorderen; het nieuwe werken krijgt een enorme impuls (thuiswerken, flexibiliteit, ouderenvervoer, veel aandacht voor diversiteits- en multiculturele aspecten. Tevens neemt na afloop van de recessie de wens om zelfstandig te werken enorm toe en groeit het aantal ZZP’ers in de markt exponentieel; mogelijk naar 20% - 25% van de totale beroepsbevolking. Bedrijven zullen daarom maximaal genoodzaakt worden om de hang naar onafhankelijkheid en flexibiliteit zo goed mogelijk te faciliteren.
Wereldbeeld 2 – Economische groei weer aanwezig evenals een duidelijke globalisering
De doemdenkers onder ons zien het al voor zich; net scenario één gelezen en daarboven op komt dus ook nog eens het vertrek van kansrijke Nederlanders die hun geluk liever in het buitenland beproeven; rampzalig voor de een stevige voortzetting van de economische groei want er waren al mensen tekort. ABN Amro schetst een aanmerkelijk positiever beeld. Zij gaan er in hun rapport vanuit dat er weliswaar krapte zal zijn maar dat die in belangrijke mate gecompenseerd zal worden door de komst van buitenlandse arbeidskrachten. Men gaat er nl. in dit scenario van uit dat buitenlandse nationaliteiten Nederland als een aantrekkelijk land zullen zien om naar toe te komen. Verder gaat men er, wat mij betreft terecht, vanuit dat met de verdere ontwikkeling van IT het betrekken van kennis vanuit het buitenland sterk zal toenemen…fysieke aanwezigheid wordt immers een stuk minder belangrijk door diezelfde technologische ontwikkeling op IT-vlak. Hoewel de schaarste minder heftig zal zijn, bedrijven zullen deze nog steeds met een gedegen en goed beleid moeten managen en ‘on top’ komt daar als kritieke succesfactor bij in welke mate organisaties in staat zijn de internationalisering in hun organisaties te faciliteren slash stimuleren. Het succesvol deelnemen of creëren van netwerken is tenslotte een essentiele voorwaarde voor organisaties om ook in dit scenario (getiteld: Global Skills Village) succesvol te zijn.
Wereldbeeld 3 – De economie herstelt voorlopig niet maar de globalisering zet juist door
Het rapport noemt dit scenario dat van de ‘intensieve mensenhouderij’. Alles draait om kostenbeheersing en kostenefficiency. De werkgelegenheid neemt af en staat nog eens extra onder druk door de toename van buitenlandse arbeiders die in Nederland hun geluk komen beproeven. Tel daarbij op dat bedrijven hun investeringen zullen doen in dié technologiën die het proces efficienter maken en uitvoerbaar met minder medewerkers en we hebben een behoorlijk doemscenario te pakken. De maatschappelijke onrust neemt toe door het uitblijven van een aantrekkende economie, door buitenlanders die ‘onze baantjes’ inpikken en dankzij organisaties die zowel medewerkers wegreorganiseren om kosten te besparen als banen in Nederland laten vervallen door outsourcing naar lage lonen landen. De politiek zal er boven op springen en stakingen liggen op de loer. In dit scenario zal de toename van het aantal ZZP’ers wegvallen en mogelijk zelfs teruglopen; zekerheid van inkomen zal meer begeerd worden dan onafhankelijkheid.
Wereldbeeld 4 – De economie herstelt voorlopig niet en de globalisering valt mee
Men heeft dit scenario de titel ‘Hollands ondernemerschap’ meegegeven (met een knipoog naar de 17e eeuw had ik die liever en positiever aan scenario twee gekoppeld). Het is geen best scenario maar er liggen nog wel kansen. De economische recessie houdt namelijk aan, de toenemende vergrijzing en uitstroom van babyboomers compenseert het banenverlies niet volledig waardoor de werkgelegenheid toch afneemt maar de instroom van buitenlandse arbeid blijft ook uit. Voor bedrijven is het slechte nieuws het uitblijven van de goedgevulde orderportefeuille. Het werk dát men heeft is echter uitstekend te ‘bemensen’. Daarmee is dit scenario voor de medewerkers die een uitgesproken specialisme ontberen bedreigend. Voor de jonge talenten in de maatschappij en diegenen die specialist of vakvolwassen zijn in hun beroep valt het nog een beetje mee; in dit scenario moet je je werk kunnen behouden, al te veeleisend kan je je echter niet opstellen en als je het niet zo naar je zin hebt in je werk is er niet zomaar een alternatief voorhanden, nog even los van de vraag of je in dit scenario je opgebouwde zekerheden wel wilt opgeven. Voor ZZP’ers geldt hetzelfde; de echte specialisten die zich kunnen onderscheiden zullen ook in dit scenario succesvol kunnen zijn. Een groei van het aantal ZZP’ers valt echter niet echt te verwachten omdat het een competitieve omgeving blijft.
In het nawoord geeft het rapport, los van de scenario’s, de trends waarop in elk geval moet worden ingespeeld:
1. Schaarste aan goed opgeleid personeel blijft zeer waarschijnlijk een belangrijk thema. En daarmee ook de opkomst van ZZP’ers. Het opleiden van vakmensen verdient veel aandacht te krijgen evenals het vasthouden van die groep.
2. Bedrijven moeten zich alleen maar méér focussen op hun kerncompetenties, het uitbesteden van alles wat daar niet onder valt en (om goed te kunnen inspelen op de wisselingen in de markt) blijven zorgdragen voor een goed georganiseerde flexibele schil.
3. Bedrijven zullen zich veel meer dan vandaag moeten realiseren dat de mentaliteit van werknemers verandert; de trend richting meer zelfstandig werken, meer mobiliteit omdat werknemers bredere ervaring op willen doen en werknemers willen een veel betere balans vinden tussen werk en privé dan mogelijk is met de nog veelal gereguleerde werktijden.
De nabrander: ‘(…) Toch geloven wij dat een recessie hoogstens een vertragend effect zal hebben op de megatrends die de toekomst van werk vormgeven in ons land: demografische ontwikkelingen, globalisering, technologische veranderingen en de eisen van de Nieuwe Werknemer’.
