Door Mark van de Grift - 01-12-2009 11:23 - Topic: Verzuim
Opeens is daar een uitspraak van het Gerechtshof in Den Bosch die op 9 oktober jl. heeft bepaald dat werkgevers de plicht hebben om een werknemers die een burnout dreigen op te lopen tegen zichzelf in bescherming te nemen. Met andere voorden, werkgevers zijn juridisch aansprakelijk en dienen pro-actief de vinger aan de pols te houden en gericht in te grijpen om burnout te voorkomen. Burnout is terug van weggeweest, zo lijkt het.
Burnout in de jaren 80
Vanaf het moment dat "burnout" in Nederland opdook in de late jaren '80, begin jaren '90 was het een hot item. Illustratief daarvoor is dat de rede bij de aanvaarding van mijn hoogleraarschap in 1994 aan de Universiteit Utrecht voorpagina nieuws was in De Volkskrant. De titel van die rede luidde: "Burnout: Lichtpunt of dwaallicht". Dat laatste bleek geenszins het geval te zijn want in de jaren daarna groeide de belangstelling voor burnout sterk, niet alleen in de wetenschap, maar ook in de maatschappij. Dat was met name in Nederland en Scandinavië het geval.
Deze belangstelling had vooral te maken met de omvang van het probleem: maar liefst één derde van het aantal WAO-ers - zoals de WIA destijds heette - was vanwege psychische klachten afgekeurd. Daarmee waren (en zijn) psychische klachten de belangrijkste reden om arbeidsongeschikt te worden. Naar schatting 85% van diegenen die om psychische redenen waren afgekeurd hadden bovendien last van een burnout, zo werd destijds geschat. Op het hoogtepunt waren ruim 900.000 mensen arbeidsongeschikt, waarvan dus 255.000 met een burnout.
Maar dat was nog niet alles, uit onderzoek aan de Universiteit Utrecht bleek dat 4% van de werkende bevolking in Nederland dermate ernstige burnout klachten had dat ze daarvoor eigenlijk professionele hulp zouden moeten zoeken. Dat waren nog eens 250.000 mensen, samen met de WAO-ers dus bijna een half miljoen opgebrande Nederlanders. Dit was aanleiding voor een voorpagina artikel van Elsevier in 2000.
Burnout minder sexy
En toen raakte burnout langzaam maar zeker naar de achtergrond. Niet dat het fenomeen zelf verdween, maar wel de aandacht ervoor. Volgens het CBS loopt nog steeds ongeveer 10% van de werkende Nederlanders kans om een burnout te ontwikkelen, en dat percentage is al jaren stabiel.
Waarom was burnout plotseling niet meer zo sexy? Daar zijn een aantal rederenen voor aan te wijzen. Ten eerste groeide de economie steeds sneller en sneller en kwam de nadruk te liggen op het motiveren, binden en boeien van personeel in plaats van op preventie van burnout. Ten tweede werden er effectieve behandelings- en reintegratiestrategieën ontwikkeld, waardoor er ook daadwerkelijk iets aan burnout gedaan kon worden. Ten derde spoelde er een "positieve" golf - afkomstig uit Amerika - over Nederland: stress en burnout waren plotseling "uit" en vitaliteit en bevlogenheid raakten "in". Ten vierde veranderde de wetgeving; de WAO werd WIA en de toelatings- en beoordelingscriteria voor arbeidsongeschiktheid werden verder aangescherpt.
Burnout terug van weggeweest
En nu lijkt het er opeens dus op dat burnout weer terug is van weggeweest. Het is crisis en de bomen groeien niet langer meer tot in de hemel. Er moet harder worden gewerkt met minder mensen, waardoor de druk op werknemers wordt opgevoerd terwijl er steeds minder tegenover staat. En we weten uit wetenschappelijk onderzoek dat een dergelijk verstoorde balans tussen geven en nemen, waarbij werknemers veel in hun werk investeren en er weinig voor terugkrijgen, het perfecte recept voor burnout is. Ten tweede blijkt het aanvankelijke optimisme over de behandeling en re-integratie van burnout wat getemperd moet worden omdat slechts heel weinig opgebrande werknemers duurzaam en weer voor 100% in hun oorspronkelijke baan terugkeren. Ten derde zijn er nog steeds - ondanks de aandacht voor vitaliteit en bevlogenheid - werknemers die niet vooruit te branden zijn omdat hun vuur gedoofd is. En tenslotte blijkt dat de invoering van de WAI nauwelijks effect heeft gehad op de instroom van werknemers met psychische klachten.
Dank zij de eerdere golf van belangstelling voor burnout in wetenschap en praktijk staan we niet met lege handen. Zo zijn er bevindingen uit wetenschappelijk onderzoek waarbij direct kan worden aangesloten om burnout te voorkomen. Bijvoorbeeld, door werknemers - zeker in tijden van crisis waarin ze extra hard hun best moeten doen - meer opbrengsten te bieden om aldus de balans van geven en nemen weer in evenwicht te brengen. Bij "opbrengsten" dient niet zozeer aan materiële opbrengsten maar ook aan immateriële opbrengsten gedacht te worden, zoals waardering van de leiding, leer- en ontwikkelingsmogelijkheden, en een goede werksfeer.
Alhoewel werkgevers volgens de uitspraak van het Gerechtshof in Den Bosch aansprakelijk zijn voor het voorkomen van burnout bij hun medewerkers hoeven ze niet met lege handen te staan dank zij de jarenlange ervaring met burnout in wetenschap en praktijk. Gelukkig is deze nog niet teloor gegaan.
