Door prof. dr. Wilmar Schaufeli - 30-06-2009 11:53 - Topic: Verzuim
Wat betekent het voor de mentale en fysieke gezondheid als je bedrijf wordt geherstructureerd? Volgens een TNO-enquête uit 2007 zei 16% van de Nederlandse werknemers bij een grote herstructurering betrokken te zijn, en bij ruim 8% ging het om organisatorische inkrimpingen met gedwongen ontslagen. In Duitsland had 45 % van de werknemers gedurende de afgelopen twee jaar te maken gehad met ingrijpende veranderingen in het bedrijf. En dat was allemaal nog voor de huidige economische crisis. Als we de kranten mogen geloven liggen deze percentages op dit moment ongetwijfeld veel hoger.
Bij herstructurering gaat het om ingrijpende veranderingen in bedrijven zoals sluitingen, inkrimpingen, fusies, bedrijfsverplaatsingen maar ook om interne mobiliteit. Behoud van goede gezondheid en inzetbaarheid zou een belangrijke uitdaging moeten zijn in geval van herstructurering maar wordt in de praktijk ernstig onderschat. Vandaar het belang van het rapport Health in Restructuring dat in april 2009 door de EU is gepubliceerd. Het rapport is samengesteld door een internationale werkgroep van experts onder leiding van Prof. dr. Thomas Kieselbach van de Universiteit van Bremen. Voor Nederland hadden dr. Catelijne Joling (TNO) en dr. Jan Popma (Universiteit van Amsterdam) zitting in de werkgroep.
Het rapport brengt het empirische bewijs bijeen over de gevolgen van herstructurering voor de gezondheid en bespreekt een aantal good practices in de vorm van cases. Tot slot worden voorstellen voor een zo goed mogelijk beleid geformuleerd op bedrijfs-, landelijk en Europees niveau.
Onderzoeksgegevens laten zien dat herstructurering een heel scala aan negatieve effecten kan hebben zoals slapeloosheid, depressie, angstgevoelens, emotionele uitputting, gebruik van psychofarmaca en alcohol, suïcide, beroerte (CVA), hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten, arbeidsverzuim en vroegtijdige arbeidsongeschiktheid. Opvallend vaak wordt alleen gekeken maar naar de mensen die (moeten) vertrekken maar niet naar wat dat betekent voor de achterblijvers. Inmiddels weten we dat juist deze groep kan lijden onder een minder goede gezondheid: de ‘layoff survivor sickness’. Ook zijn er aanwijzingen dat de gezondheid van de managers die leidinggeven aan het proces van herstructurering wordt aangetast. Kennelijk gaat dat hen ook niet in de koude kleren zitten.
De werkgroep stelt voor om ‘herstructurering’ te beschouwen als een ’normaal ’ instrument van organisatieontwikkeling, en het ook dienovereenkomstig te implementeren. De tegenwoordige snelheid in marktontwikkelingen vraagt een vorm van flexibiliteit van organisaties die maakt dat herstructurering niet langer meer een incidenteel en goed afgebakend proces is. In plaats daarvan is er sprake van een bijna continue proces van veranderen en herstructureren.
Om het gevoel van baanonzekerheid en de daarmee samenhangende negatieve gezondheidseffecten bij werknemers te verminderen is het belangrijk dat bedrijf en werknemers samenwerken aan blijvende inzetbaarheid, sustainable employability. De werknemer dient te worden aangemoedigd om regie te voeren over zijn eigen inzetbaarheid nu en in de toekomst. Om de onzekerheid die inherent is aan herstructurering zoveel mogelijk te beperkten pleit de werkgroep voor een eerlijk en transparant besluitvormingsproces.
Tenslotte worden er een aantal aanbevelingen worden gegeven voor een Europees kader voor een gezondere manier van herstructureren. Die aanbevelingen gaan onder meer over het monitoren van de gevolgen van herstructurering voor de gezondheid en inzetbaarheid van werknemers. Ook kan deze monitoring gebruikt worden om het effect van preventieve maatregelen te evalueren en eventueel bij te stellen. Daarbij is het verstandig om experts van buiten in te schakelen, aldus het rapport.
Na lezing van het rapport is men er eens te meer van doordrongen hoe ingrijpend een herstructurering voor alle betrokkenen is. We kunnen bedrijfssluitingen, inkrimpingen, fusies, reorganisaties en overnames niet verhinderen, maar er blijken wel verstandige en minder verstandige manieren te zijn om daarmee om te gaan.
